Ese wari uzi ko urushako ari igihango ?

Muri iyi minsi urushako ni ikintu kitavugwaho rumwe n’abantu batandukanye. Iyo uhuye n’uwo urushako rwahiriye, akubwira ko nta kintu cyiza kibaho nko gushaka. Iyo uhuye n’uwo bitahiriye akubwira ko ikintu cya mbere kibi kibaho ari urushako.
Bimaze kugaragara ko hari umubare munini w’abantu bajya mu rushako batarasobanukirwa icyo bagiye gukora cyangwa batarateguwe mbere.

Ibi bituma guhangana n’ibibazo bahuye na byo bibagora. Bamwe binjira mu rushako bifuza kugerageza ngo barebe ko bizabahira. Kuri bo ni nk’umukino w’amahirwe. Abandi babikora ku bw’inyungu babona bazakuramo. Abandi babikora kugira ngo banezeze imibiri ya bo, babone uburyo bazajya bakora imibonano mpuzabitsina ihoraho.

Abandi bajya mu rushako kuko bakuze, banga ko bahora babazwa ngo kuki udashaka? Abandi baba bagamije kubyara gusa. Uku kudasobanukirwa neza impamvu yo gushaka, kugira ingaruka zikomeye. Izi ngaruka akenshi zikunda kuba gutandukana kwa hato na hato.

Ntituri kuvuga ko ingo zose zifite ibibazo. Hari nyinshi zubatse neza kuko ba nyirazo basobanukiwe urufatiro bakwiriye kubakiraho urugo, barenze bimwe byose twavuze haruguru, ahubwo biyemeza kuzatandukanywa n’urupfu. Ese abantu basobanukiwe ko urushako ari igihango ? Ibyo ni byo tugiye kwibandaho muri iyi nkuru.

Bibiliya igaragaza ko cyera muri Aziya uburyo abantu bagiranaga igihango byakorwaga muri ubu buryo: Babagaga inyamaswa, bagahagarara mu maraso ya yo, bagasezerana. Ibi byavugaga ko uzatatira igihango azapfa nk’iyo nyamaswa. Hari nubwo barundagaho ikirundo cy’amabuye bakagihagararaho maze bakarahira. Ibi byari bivuze ko uzahemuka azarundwaho ikirundo cy’amabuye. Uwo ni umuco wo muri Aziya yo hagati.

Mu Rwanda na ho hahozeho umuhango wo « kunywana ». Ese wo wakorwaga ute ? Buri muntu mu babaga bagiye kunywana yicaga indasago ku nda, undi agafata amaraso ahavuye akayanywa, n’undi akabigenza atyo. Mu kunywa ayo maraso, hari amagambo y’indahiro baturiranaga hagati ya bo, aho bagiraga bati: “Ndahiye imbere y’Imana y’i Rwanda ko ntazatatira igihango tugiranye, ningitatira kizansame.” Gusama umuntu kw’igihango mu bakigiranye ni ukumwica akavaho, cyangwa se akagerwaho n’ibyorezo bitabarika by’uburwayi, yaba kuri we n’umuryango we.
Ibyo Abanyarwanda babyemeraga nk’ihame ntakuka, kandi koko bikababera uko babyizera. Uwaramukaga arenze ku masezerano yagiranye na munywayi we, igihango cyaramusamaga agapfa cyangwa se agaterwa n’ibiza.

Umugenzo wo guca ku nda no kunywana, ni wo washimangiraga ko abantu bahanye igihango koko cyo kutazahemukirana bo n’imiryango bakomokamo.
Ibi nubwo byakorwaga mu buryo bw’umuco, uwajyaga kubikora yumvaga neza icyo akoze, akabitekerezaho igihe kinini, nyuma agafata umwanzuro azi neza n’ingaruka bizamugiraho mu gihe yaramuka ahemutse.

Ese abajya mu rushako bibuka ko baba bagiye kuvanga amaraso?

Ese abantu basobanukiwe icyo urushako ari cyo? Ese koko urushako ni igihango cyangwa bikwiriye gufatwa nk’amasezerano yo mu bipapuro? Reka tugerageze kugereranya amasezerano n’igihango, turebe itandukaniro.

Inkomoko y’urushako ni Imana. Urushako rukwiye kubaho uko Imana ishaka kandi rugaharanira inyungu z’Imana. Urushako si amasezerano ahubwo ni isezerano (covenant-igihango)

1. Amasezerano ashingira ku nyungu igihango gishingira ku rukundo:

Hari umuhanzi waririmbye ko urukundo rw’ubu rwabaye imibare, avuga ko amafaranga yarumize. Ibyo yavuze bifite ukuri kuko abantu benshi barambagiza umukobwa cyangwa umukobwa akemera umuhungu kuko yabonye impamyabushobozi zihambaye afite, akazi akora, umutungo afite, umuryango ukomeye avukamo, ubwiza bw’umubiri n’ibindi.
Ibi bikwiriye gutuma twibaza niba igihe ibi tuvuze haruguru ari byo bishingiweho, ese urugo ruzakomera?

Igikwiriye gushingirwaho kugira ngo urugo rukomere ni urukundo. Bibiliya igaragaza urukundo rw’ukuri abashakanye bakwiriye gukundana:

“Urukundo rurihangana, rukagira neza, urukundo ntirugira ishyari, urukundo ntirwirarira, ntirwihimbaza, ntirukora ibiteye isoni, ntirushaka ibyarwo, ntiruhutiraho, ntirutekereza ikibi ku bantu, ntirwishimira gukiranirwa kw’abandi ahubwo rwishimira ukuri, rubabarira byose, rwizera byose, rwiringira byose, rwihanganira byose. Urukundo ntabwo ruzashira…” (1 Abakorinto 13:4-8)

2. Amasezerano ashingira ku bwumvikane hagati y’abantu 2 na ho igihango gishingira ku kwiyemeza:

Abajya mu rushako bakwiriye kumenya ko uba wiyemeje ibintu bikomeye kandi ukazabyubahiriza kuko urahira ngo “nzabana nawe akaramata, tubyaye cyangwa tutabyaye, dukize cyangwa dukenye, uri muzima cyangwa urwaye, kandi tuzatandukanywa n’urupfu,…” Iyi ndahiro irakomeye kuko hari ubwo mutungurwa n’ibibazo utari uzi ko bizabaho. Ubwo rero iyo utiyemeje, ubivamo vuba cyane.
Iyo umuntu yiyemeje, yemera ibyiza n’ingaruka z’icyo yiyemeje, kandi no mu ngaruka hazamo n’urupfu. Niba udakunda mugenzi wawe ku buryo wamupfira bibaye ngombwa, bizakugora kwihanganira amakosa mato yagukoreye.
“Bagabo, mukunde abagore banyu nk’uko Kristo yakunze Itorero akaryitangira,… Uko ni ko abagabo bakwiriye gukunda abagore ba bo nk’imibiri ya bo. Ukunda umugore we aba yikunda” (Abefeso 5:25-28).

3. Mu masezerano abantu bagengwa n’itegeko, mu gihango abantu bagengwa no kwizerana:

Kimwe mu bibazo biri mu rushako ni ukutizerana. Iyo watangiye kutizera uwo mubana ubaho ufite umutekano muke muri wowe. Ashyira terefoni hasi ukamureba ku jisho ukaba urayifashe ngo urebe abo bavugana n’ubutumwa bugufi bamwoherereje, kuko utekereza ko yaba aguca inyuma. Iyo hagize uwo igitsina gabo cyangwa gore bavugana, ubura amahoro. Yatinda hanze ugatekereza ko ari kuguca inyuma, yataha atishimye, ugatekereza ko atakigukunda n’ibindi bisa bityo.
Si ibyo gusa hari abatizera abo babana kugeza ubwo bagira imitungo mugenzi we atazi kandi babana mu nzu. Ese uramutse upfuye bitunguranye, ubwo ibyo waruhiye bizaba ibya nde? Ese ubwo kuba utizerana n’uwo mubana, ubwo n’abana bawe ntibazabihomberamo?

Simvuze ko abantu bose ari abizerwa! Hari abagabo n’abagore batari abizerwa. Hari abakomeza kwambara impeta yo gushingirwa kugira ngo banezeze uwo babana gusa, nyamara yaramaze gutatira igihango, na we abizi neza.
Kubana n’uwo utagirira icyizere bivuna umutima wawe. Bigutera kubaho utishimye. Niba mugenzi wawe udafite impamvu ifatika yatuma umukuraho icyizere, gerageza umwizere kandi n’ubwo iyo mpamvu yaba yarabayeho, kubabarira ni cyo bimaze.

4. Iyo mu masezerano hajemo akarengane, umuntu ashobora kurenganurwa akayavamo, igihango ntikigira iherezo:

Iyi ngingo ntivuze ko ukwiriye gukomeza kwihangana kugera ubwo upfa mu gihe mugenzi wawe yatatiye igihango. Igihe ukorerwa ihohoterwa, ushobora kubimenyesha inzego zagufasha, ushobora kumuva iruhande maze yasubira ku murongo ukagaruka mukabana. Gusa igihango ntikigira iherezo kuko nta cyo wakora ngo usibe amateka, ahubwo uhora wibuka ko hari igihango wagiranye n’umuntu. Ku ruhande rwawe uzakore ku buryo ubuhemu butazaguturukaho kugira ngo no mu gihe byanze rwose, umutima ntuzigere ugushinja ko ari wowe watatiye igihango.

5. Mu masezerano buri ruhande ruharanira inyungu zarwo, mu gihango bombi baharanira inyungu z’Imana:

Urugo ni umushinga watangijwe n’Imana mu ngobyi ya Edeni. Kuva icyo gihe ibibera mu rugo Imana ibikurikiranira hafi kuko ntiyari gukomeza kubumbabumba itaka ngo abantu babeho. Ahubwo yahisemo guhuza umugabo n’umugore ngo babyare bororoke bakwire isi, bigishe urubyaro rwabo kuramya Imana. “Kandi Uwiteka Imana iravuga iti: ‘Si byiza ko uyu muntu aba wenyine, reka tumuremere umufasha umukwiriye’.” (Itangiriro 2:18)

Kimwe mu bituma ingo zangirika ni uko inyinshi nta Mana ibamo. “Uwiteka iyo atari we wubaka inzu, Abayubaka baba baruhira ubusa. Uwiteka iyo atari we urinda umudugudu, Umurinzi abera maso ubusa.” (Zaburi 127:1)

Igihe cyose Imana Atari yo mwabanje imbere mu rushako rwanyu, ngo ibe urufatiro mwubakiyeho, umenye ko imiyaga niza bitazaborohera. Ntibivuze ko ingo z’abubaha Imana zidahura n’ibibazo. Biraza ariko urufatiro rw’iyo nzu (urushako) rukomeza gukomera.

6. Mu masezerano ubuhemu burahanirwa, mu gihango ubuhemu burangizwa n’imbabazi:

Urugo rwubakwa n’imbabazi, iyo uhuye n’uwagiriye ibibazo mu rushako ntakubwira intege nke ze ahubwo avuga iza mugenzi we. Agaragaza ko mugenzi we ari we umunanije. Birashoboka ariko burya ibyiza ni ukumenya intege nke zawe uko zingana maze bikagufasha kuzisabira imbabazi igihe habayeho ikibazo. Kubabarira ni ingenzi kuko mu nyigisho za Yesu yakunze kugaruka ku mbabazi inshuro nyinshi. Iyo ubibashije, ni umuti mwiza mu kubaka urugo.

7. Mu masezerano uruhande rumwe ruharanira kwinezeza, mu gihango uruhande rumwe ruharanira kunezeza urundi:

“Umuntu wese muri twe anezeze mugenzi we kugira ngo amubere inyunganizi amukomeze” (Abaroma 15:2). Iri jambo ry’Imana rigaragaza ko buri wese akwiriye gufasha mugenzi we kugira ngo amwunganire, amukomeze. Biratangaje rero kubona umuntu umwe mu bagize urugo akoresha umutungo mu buryo butari bwiza, agashaka ko yitabwaho wenyine kandi Bibiliya ivuga ngo: “Nuko ibyo mushaka ko abantu babagirira byose mube ari ko mubagirira namwe, kuko ayo ari yo mategeko n’ibyahanuwe.” (Matayo 7:12)

8. Amasezerano arangirana n’igihe, igihango gikurikirana abazagukomokaho:

Hari abantu bajya mu rushako bumva bagiye kugerageza kugira ngo nibyanga bazatandukane. Gusa iyo wiyemeje, burya ujye umenya ko ari akaramata kandi ko uzaba wanditse amateka atazibagirana.

Ibyaha ukora hari ubwo wumva ari wowe ubizi gusa, ukibwira ko nta wundi bizagiraho ingaruka. Ariko iyo urebye abana bavuka mu miryango yatandukanye, bakabura urukundo rwa kibyeyi, uhita ubona ko gukinira mu rushako ari bibi. Dukwiriye kubaka igisekuru cyubakiye ku mateka mazima kituzuyemo ibikomere.

Dore inama nziza:

Abantu bagiye bagira intege nke mu rushako, nibamenye ko nta cyaha Imana itababarira. Umuti mwiza wo kubikemura ni ukwihana, ugasaba imbabazi Imana n’uwo wahemukiye, mukiyunga mukubaka ejo hazaza heza.

Inkuru nziza ni uko Imana itanga amahirwe ya kabiri ukongera ukishimira ubuzima bw’urushako. Imana yaremye urugo kugira ngo abantu baruruhukiremo ariko abantu benshi baruruhiyemo. Bimwe mu bihugu biteye imbere cyane, bavuga ko kwiyemeza gushaka ari ukwiyemeza kujya muri gereza ihoraho. Ibi harimo umugambi wa Satani wo gusenya urushako, abantu bakabaho batishimye. Reka dusoze tubabwira ngo “biracyashoboka ko twubaka umuryango muzima kandi uruhare rwa buri wese rurakenewe ngo tubigereho.”

Desire@agakiza.org